Af hverju flokkum við ?

Flokkun og endurvinnsla hjálpa til við að vernda umhverfið og nýta auðlindir betur. Það sem við köllum rusl er oft verðmætt hráefni sem hægt er að nota aftur í stað þess að sækja nýtt úr náttúrunni.

Þegar við flokkum úrgang fer meira af efnum eins og plasti, pappír, gleri og málmum í endurvinnslu. Þannig sparast orka og hráefni, auk þess sem dregið er úr losun gróðurhúsalofttegunda og mengun sem getur orðið þegar úrgangur er urðaður eða brenndur.

Óflokkaður úrgangur endar að lokum sem mengun í umhverfinu, en með flokkun tryggjum við að verðmæt efni haldist í hringrás og nýtist áfram. Með litlum breytingum í daglegu lífi getur hver og einn lagt sitt af mörkum til sjálfbærari framtíðar.

Saga flokkunar sorps á Íslandi

Lengst af var sorp á Íslandi að mestu sett í eina tunnu og síðan urðað. Flokkun eins og við þekkjum hana í dag þróaðist smám saman, fyrst með söfnun á ákveðnum efnum eins og pappír, málmum, spilliefnum og drykkjarumbúðum, en síðar með fjölbreyttari flokkun við heimili, vinnustaði og á grenndar- og endurvinnslustöðvum.

Eitt af fyrstu stóru skrefunum var árið 1989, þegar lög voru sett um skilagjald á einnota drykkjarumbúðir. Þá varð til landskerfi þar sem fólk gat skilað dósum og flöskum og fengið skilagjald til baka. Ísland var meðal fyrstu landa til að koma á slíku landskerfi fyrir einnota drykkjarumbúðir og hefur söfnun þeirra verið mjög árangursrík.

Á höfuðborgarsvæðinu urðu einnig stór tímamót árið 1991, þegar fyrstu gámastöðvar SORPU voru teknar í notkun. Þær urðu síðar kallaðar endurvinnslustöðvar. Í upphafi var tekið við um átta flokkum úrgangs, meðal annars timbri, málmum, bylgjupappa, dagblöðum, jarðvegi, blönduðu sorpi og spilliefnum. Í dag er tekið við mun fleiri flokkum og flokkun orðin mun stærri hluti af daglegri úrgangsmeðhöndlun.

Á árunum eftir 2000 jókst áherslan á að líta á úrgang sem verðmæti fremur en rusl. Lög um úrvinnslugjald, nr. 162/2002, styrktu kerfi þar sem framleiðendur og innflytjendur bera ábyrgð á ákveðnum vöruflokkum þegar þeir verða að úrgangi, til dæmis umbúðum, raftækjum, rafhlöðum og fleiru. Úrvinnslusjóður hefur það hlutverk að styðja við söfnun, endurnýtingu og endurvinnslu slíkra úrgangsflokka.

Á síðustu árum hefur flokkunin færst enn nær heimilunum sjálfum. Sveitarfélög hafa tekið upp fleiri tunnur og samræmdari flokkun, meðal annars fyrir pappír, plast, matarleifar og blandaðan úrgang. Frá 1. janúar 2023 tóku gildi nýjar reglur í úrgangsmálum sem miða að aukinni flokkun, minni urðun og uppbyggingu hringrásarhagkerfis. Þá varð skylt að flokka úrgang í að minnsta kosti sjö flokka: pappír, plast, lífúrgang, textíl, málma, gler og spilliefni.

Í dag er flokkun sorps því ekki lengur bara „umhverfisverkefni“ heldur hluti af stærra markmiði: að draga úr sóun, nýta hráefni betur, minnka urðun og koma verðmætum efnum aftur inn í hringrásina. Þróunin hefur verið frá einni ruslatunnu yfir í fjölbreytt kerfi þar sem heimili, fyrirtæki, sveitarfélög og endurvinnsluaðilar vinna saman að því að nýta úrgang betur.