Áshildarmýri

Áshildarmýri er all stór mýrarfláki efst á Merkurhrauni, vestan þjóðvegar. Í jaðri mýrarinnar að norðan er lítill grjóthóll er heitir Áshildarhóll.

Mýrin og hóllinn eru talin heita eftir Áshildi á Ólafsvöllum, konu Ólafs tvennumbrúna, er nam öll Skeið til Sandlækjar.

Við Áshildarmýri eru tengdir tveir sögulegir atburðir, annar er um ástir og örlög en hinn um baráttuvilja Árnesinga til að endurheimta forn landsréttindi.

Í Flóamannasögu – sem er saga fjögurra ættliða og nær yfir tímabilið frá landnámi 870-1020- segir frá Þorgrími örrabeinn er bjó í Traðarholti í Stokkseyrarhreppi og var kappi mikill. Hann hafði áður verið í víking og orðið öróttur í andliti. Fékk hann af því viðurnefnið örrabeinn.

Þorgrímur lagði hug að Áshildi, þegar Ólafur var dauður og fóru mjög saman hugir þeirra. Helgi trausti, sonur Áshildar, vandaði um við móður sína og kvaðst ekki vilja fíflingu hennar og kvað óvirðingu í vera bæði henni og frændum hennar. En hún bað hann ekki sig reiða gera og að ekki væri á hans færi að keppa við Þorgrím.

Þorgrímur gisti á Ólafsvöllum og gerði Áshilur honum góðan beina. Síðan leiðir hún Þorgrím á götu og gaf honum fingurgull mikið að skilnaði. Kvaðst henni grunur á, að þau myndu ekki sjást oftar en hann kvaðst myndi fina hana brátt. Má ætla, að Áshildur hafi fylgt Þorgrími út úr land Ólafsvalla og í Áshildarhól – og kvaðst þar. En fyrir neðan Áshildarmýri, þar hjá gatnamótunum sat Helgi fyrir honum. Börðust þeir og féll Ásgrímur, enda á hinum efra aldri.

Helgi sagði móður sinni tíðindin en hún sagði að þetta verk yrði hans höfuðbani. Enda fór svo, því að síðar sat Hræringur, sonur Þorgríms, fyrir honum við fimmtánda mann, en þeir Helgi voru þrír saman. Þar féll Helgi.

Hinn atburðurinn, sem tengdur er Áshildarmýri er, þegar foringjar Árnesinga komu saman á þessum þingstað sínum árið 1496 og sendu frá sér samþykkt sem kennd er síðan við Áshildarmýri.

Þar á hraunhólnum vestan við mýrina hefur verið góður þingstaður. Lækur kemur úr mýrinni, hagi var góður og gömlu götuslóðarnir, sem farnir voru um aldirnar, lágu vestan við hólinn. Og staðurinn var miðsvæðis í héraðinu.

Í Áshildarmýrarsamþykkt er krafist efnda á fornum landsréttsréttindum samkvæmt Gamla sáttmála frá 1262, mótmælt lagaleysi, ofsóknum, griðrofum, ránum og óspektum erlendra valdsmanna og krafist að þeir séu íslenskir.

Undir skjalið settu innsigli sitt 7 lögréttumenn og 5 bændur.

Samþykkt þessi sýnir djörfung Árnesinga til að mótmæla erlendu valdi og var til hennar vitnað í sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar.

Árnesingafélagið hélt hátíðarsamkomu að Áshildarmýri árið 1946 til að minnast 450 ára afmælis þessa merkisatburðar. Þá lét félagið reisa varða einn mikinn úr hraungrýti, er ber yfir nágrennið og er hann áletraður.
Aftur hélt Árnesingafélagið hátíðasamkomu að Áshildarmýri árið 1996 í tilefni 500 ára afmælis Áshildarmýrarsamþykktar.

Heimildir:
Flóamannasaga
Gunnar Karlsson: Árnesingur 1996